Kleszcze u psów i kotów: Ciche zagrożenie w trawie. Co musisz wiedzieć?

Dlaczego Polska to „kleszczowy raj”?

Jak co roku temat kleszczy u psów i kotów przybiera na znaczeniu od wielu tygodni. Nasza szerokość geograficzna i coraz łagodniejsze zimy sprawiły, że kleszcze są aktywne niemal przez cały rok (wystarczy temperatura powyżej 5°C). Polska znajduje się w strefie wysokiego ryzyka występowania chorób odkleszczowych, a populacja zarażonych osobników stale rośnie.

Kleszcze kojarzą się wielu osobom z lasem, wysoką trawą i wakacyjnymi wyjazdami. Tymczasem pies lub kot może złapać kleszcza także w miejskim parku, na osiedlowym trawniku, w ogródku, przy działce albo podczas krótkiego spaceru wokół bloku. To nie jest już problem wyłącznie „leśny” ani wyłącznie sezonowy.

Kleszcze są ważne nie dlatego, że są nieprzyjemne wizualnie. Największy problem polega na tym, że mogą przenosić groźne patogeny — bakterie, pierwotniaki, wirusy i inne drobnoustroje.

Europejskie wytyczne ESCCAP wskazują, że kleszcze u psów i kotów są wektorami wielu chorób, w tym m.in. babeszjozy, boreliozy, anaplazmozy, erlichiozy czy odkleszczowego zapalenia mózgu.

Dlatego ochrona przed kleszczami nie powinna polegać na jednym działaniu. Najlepiej myśleć o niej jak o systemie: regularna kontrola sierści, szybkie usuwanie pasożytów, dobrana przez lekarza weterynarii profilaktyka oraz rozsądne podejście do „naturalnych” gadżetów i preparatów.

Gdzie pies lub kot najczęściej łapie kleszcza?

Kleszcze nie spadają z drzew. Najczęściej czekają na żywiciela na roślinności — źdźbłach trawy, niskich krzewach, liściach, przy ścieżkach i w miejscach, gdzie przechodzą zwierzęta. Wystarczy, że pies otrze się o roślinę, a kleszcz może przejść na sierść.

U psów i kotów kleszcze mogą przyczepić się właściwie wszędzie, ale szczególnie lubią miejsca z cieńszą skórą i mniejszą ilością sierści: okolice uszu, pyska, szyi, pach, pachwin, przestrzenie między palcami, okolice ogona i brzuch. ESCCAP wymienia właśnie okolice twarzy, uszu, pach, przestrzeni międzypalcowych, pachwin i okolic odbytu jako typowe miejsca znajdowania kleszczy u zwierząt.

Po spacerze warto więc nie tylko „rzucić okiem” na psa, ale naprawdę przejechać dłonią pod włos i sprawdzić miejsca, w których kleszcze najłatwiej się chowają. U kotów wychodzących kontrola jest trudniejsza, bo wiele kotów dokładnie się wylizuje, ale to nie znaczy, że problem ich nie dotyczy.

Czy kleszcze u psa i kota można znaleźć tylko latem?

W Polsce nadal najwięcej mówi się o kleszczach wiosną i latem, ale łagodne zimy sprawiają, że ryzyko nie kończy się wraz z wakacjami. Kleszcze mogą być aktywne, gdy temperatura jest wystarczająco wysoka, a podłoże nie jest zamarznięte. W praktyce oznacza to, że w wielu regionach trzeba myśleć o ochronie znacznie dłużej niż tylko od maja do września.

ESCCAP zwraca uwagę, że w Europie aktywność kleszczy bywa sezonowa, często z dwoma szczytami — wiosennym oraz późnoletnio-jesiennym — ale zmiany klimatu mogą wpływać na ich występowanie i sezonowość.

Babeszjoza, borelioza i inne choroby odkleszczowe

Nie każdy kleszcz przenosi chorobę i nie każde ukąszenie kończy się zakażeniem. Ale nie da się po wyglądzie kleszcza ocenić, czy jest „bezpieczny”. Dlatego lepiej traktować każdego przyczepionego kleszcza poważnie.

Babeszjoza u psa

Babeszjoza, nazywana też piroplazmozą, to jedna z najgroźniejszych chorób odkleszczowych u psów. Wywołują ją pierwotniaki z rodzaju Babesia, które atakują czerwone krwinki. Choroba może przebiegać gwałtownie i wymaga pilnego leczenia.

Objawy, które powinny natychmiast zaniepokoić opiekuna, to przede wszystkim:

• silna apatia,
• gorączka,
• brak apetytu,
• osłabienie,
• blade lub zażółcone błony śluzowe,
• ciemny mocz, przypominający kolor herbaty, coli albo piwa,
• przyspieszony oddech,
• pogorszenie stanu z godziny na godzinę.

Przy podejrzeniu babeszjozy nie warto czekać „do rana” ani obserwować psa przez kilka dni. To jest sytuacja, w której szybki kontakt z lekarzem weterynarii może uratować życie.

Borelioza

Borelioza jest chorobą bakteryjną wywoływaną przez krętki Borrelia. U zwierząt może przebiegać inaczej niż u ludzi i nie zawsze daje jednoznaczne objawy. U psów mogą pojawić się kulawizny, bolesność stawów, gorączka, apatia, brak apetytu lub nawracające pogorszenie samopoczucia. MSD Veterinary Manual wskazuje, że przy usuwaniu kleszcza trzeba uważać, aby nie uszkodzić aparatu gębowego, ponieważ pozostawione części mogą nadal wiązać się z ryzykiem problemów miejscowych.

Babeszjoza vs Borelioza: Poznaj wroga

Wielu opiekunów myli te dwie choroby, a różnica w ich przebiegu jest kluczowa dla ratowania życia zwierzaka.

Koty też łapią kleszcze

Koty chorują na niektóre choroby odkleszczowe rzadziej niż psy, ale to nie oznacza, że kleszcze są dla nich obojętne. Kot wychodzący może przynieść kleszcza na sobie do domu, może mieć miejscowy stan zapalny po ukąszeniu, a także może być narażony na patogeny przenoszone przez kleszcze. W przypadku kota dodatkowo trzeba być szczególnie ostrożnym z preparatami przeciwpasożytniczymi, bo niektóre substancje bezpieczne dla psów mogą być dla kotów toksyczne.

Bardzo ważne: nigdy nie stosuj u kota preparatu przeznaczonego dla psa, jeśli lekarz weterynarii wyraźnie tego nie zalecił. Dotyczy to zwłaszcza części preparatów zawierających permetrynę lub inne pyretroidy. ESCCAP zaznacza, że syntetyczne pyretroidy dopuszczone do stosowania miejscowego u psów mogą być toksyczne dla kotów.

Jak usunąć kleszcza u psa lub kota?

Najważniejsza zasada brzmi: kleszcza usuwamy jak najszybciej, spokojnie i mechanicznie. Nie smarujemy go masłem, olejem, spirytusem, kremem, lakierem do paznokci ani żadną „domową miksturą”. CDC ostrzega, że stosowanie wazeliny, ciepła, lakieru do paznokci lub innych substancji w celu zmuszenia kleszcza do odczepienia się może go podrażnić i zwiększyć ryzyko przedostania się zakaźnego materiału do skóry.

Najprostsza procedura usunięcia kleszcza:

1. Rozchyl sierść i dobrze odsłoń miejsce wkłucia.
2. Chwyć kleszcza jak najbliżej skóry.
3. Usuń go zdecydowanym, spokojnym ruchem.
4. Nie zgniataj odwłoka kleszcza.
5. Po usunięciu zdezynfekuj miejsce ukąszenia.
6. Umyj ręce i narzędzie.
7. Obserwuj zwierzę przez kolejne dni i tygodnie.

CDC zaleca chwytanie kleszcza jak najbliżej powierzchni skóry oraz wyciąganie go stałym, równym ruchem; po usunięciu należy oczyścić miejsce ukąszenia i ręce.

Czym usuwać kleszcza? Pęseta, karta, haczyk, lasso czy szczypce?

Na rynku jest wiele narzędzi do usuwania kleszczy. Nie każde będzie wygodne dla każdego opiekuna, ale najważniejsze jest to, aby nie ściskać odwłoka kleszcza i nie szarpać go chaotycznie. ESCCAP potwierdza, że istnieje wiele specjalnych narzędzi do usuwania kleszczy, które mogą być stosowane u zwierząt, natomiast nie powinno się używać oleju, alkoholu ani eteru.

1. Cienka pęseta

To klasyczne i skuteczne rozwiązanie, pod warunkiem że pęseta ma cienkie końcówki. Zwykła, szeroka pęseta kosmetyczna może ściskać kleszcza za odwłok, co nie jest najlepsze. Cienką pęsetą chwytamy pasożyta blisko skóry i wyciągamy stabilnym ruchem.

Dobra dla: osób, które mają wprawę i dobre światło.

Mniej wygodna przy: bardzo małych kleszczach, ruchliwym psie, długiej sierści.

2. Haczyki / kleszczołapki

To małe plastikowe narzędzia w kształcie haczyka lub łopatki z rozcięciem. Wsuwa się je pod kleszcza, tak aby znalazł się w szczelinie, a następnie usuwa zgodnie z instrukcją producenta. Są popularne, tanie i łatwe do trzymania w apteczce spacerowej.

Dobre dla: większości opiekunów psów i kotów.

Plus: zwykle zmniejszają ryzyko złapania kleszcza za odwłok.

Minus: przy bardzo małych nimfach trzeba dobrać odpowiedni rozmiar narzędzia.

3. Karta do usuwania kleszczy

Wygląda jak mała plastikowa karta z nacięciem. Można ją nosić w portfelu, saszetce lub plecaku. Działa podobnie jak haczyk — kleszcza wprowadza się w szczelinę i usuwa ze skóry.

Dobra dla: spacerów, wycieczek, podróży.

Plus: jest płaska i łatwo ją mieć zawsze przy sobie.

Minus: na mocno owłosionej skórze psa może być mniej wygodna niż haczyk lub lasso.

4. Lasso na kleszcze

Lasso ma pętelkę, którą nakłada się na kleszcza możliwie blisko skóry. Po zaciśnięciu pętelki usuwa się pasożyta zgodnie z instrukcją. To narzędzie bywa bardzo wygodne przy większych kleszczach.

Dobre dla: osób, które nie lubią pęsety i chcą mieć lepszą kontrolę nad chwytem.

Minus: przy małych kleszczach lub bardzo gęstej sierści może wymagać wprawy.

5. Plastikowe szczypce lub penseta

Plastikowe szczypce do kleszczy są lekkie i tanie, ale trzeba uważać, aby nie chwytać kleszcza zbyt wysoko i nie ściskać odwłoka. Jeżeli końcówki są zbyt szerokie, narzędzie może być mniej precyzyjne.

Dobre dla: większych, dobrze widocznych kleszczy.

Mniej dobre dla: małych nimf i miejsc trudno dostępnych.

6. Palce — tylko awaryjnie

Jeś